Vrijwilligers van de zeekverkenners helpen met het schoonmaken van de verwilderde muur van het oude fort, foto Tonny Presser

De pleitbezorgers voor eerherstel van het fort stonden klaar om de waterschans aan de gemeenteraad te laten zien. Die kwam niet. Eeuwenlang bood de waterschans weerstand tegen welke vijandelijke troepen dan ook. Zo bleef Bergen op Zoom veel oorlogsmisère bespaard.  Omgekeerd valt het anno 2011 niet mee om vanuit de stad de oude verdedigingswerken ‘in te nemen’. Tot afgelopen zaterdag was het oude fort overwoekerd door bomen, struiken en hier en daar zeldzame plantjes. Er was, kortom, steeds meer fantasie voor nodig om je een beeld te vormen van het stoere verdedigingswerk in de havenmonding.

In de strijd om eerherstel van misschien wel het oudste (1584) fort langs de West-Brabantse waterlinie, hebben erfgoedorganisaties, historische én watersportverenigingen elkaar gevonden. Om de politiek er van te overtuigen dat het binnenterrein (de terre) van de waterschans geschikt is voor woningbouw, moest het begroeide fort eerst weer zichtbaar gemaakt worden. Met vele handen werd vrijdag al gekapt en gesnoeid. De oude vestingmuren kwamen stilaan weer tevoorschijn, de toegangspoort werd toegankelijk gemaakt voor de uitgenodigde gemeenteraadsleden.

Zaterdag stonden dezelfde handen klaar om de Bergse politici de ontluikende schoonheid van het historische gebied te laten zien. Helaas liepen zij daar bij het slechte weer niet warm voor. ‘Sorry, coalitieoverleg’, ‘Ander keertje graag bij beter weer’ of helemaal geen afmelding. Alleen Leon van Loon (GBWP) en duoburgerlid Odin Wiersma (VVD) hadden de laarzen aangetrokken voor een ochtendexcursie langs schans, jachtbouwer Bruijs en de clubhuizen van de Karel Doormangroep en de watersportvereniging.

“Aan de vooravond van zeer belangrijke besluitvorming over de toekomst van de waterschans hadden we alle fracties verwacht”, zegt Ad van Loon van de zeeverkenners. “Ter plaatse hadden ze zich een beeld kunnen vormen van de unieke kansen in dit gebied voor zowel historisch erfgoed als nieuwe havenplaatsen voor de watersportclubs. Zo jammer.”

Oud-burgemeester Ans van den Berg was er wel, maar dan als voorzitter van de ‘Vrienden van de West-Brabantse waterlinie’. “Uiteraard ben ik voorstander van het behoud van dit historisch verdedigingswerk, maar dan moeten we er met zijn allen ook inhoud aan geven. Een fort komt pas tot leven met activiteiten, gebruikers, bezoekers. In stand houden om het in stand houden is niet genoeg.”

Over dat uitnutten van het fort wordt tijdens de rondwandeling hardop nagedacht. “Maak bijvoorbeeld de functies weer zichtbaar die hier na de ontmanteling van het fort aanwezig waren, zoals de oestercultuur en visserij.” of: “Richt de terre in als evenemententerrein.” En natuurlijk met een uitgediept havenkanaal, waar nu de meerpalen tegen de verrotte kademuur wegkwijnen. “Maar zie eens hoe we door eenvoudig snoeiwerk al langs de kade kunnen lopen, wat zou er mooier zijn dan hier met je bootje weer aan te kunnen meren”, dromen Van Loon en Bram Aertssen van watersportclub De Schelde een eindje weg.

George Bruijs is het stadium van dromen al voorbij. Hij heeft het nu onbevaarbare Havenkanaal op tekening tot een flitsende jachthaven rond de historische waterschans uitgewerkt. De botenbouwer zit te springen om een oplossing. Al tien jaar bouwt hij de meeste luxe motorjachten in de hallen van de voormalige ijzergieterij De Holland. “Het is hier pappen en nathouden.

Als botenbouwer hebben we een goede naam opgebouwd, we zijn genomineerd voor Europees motorboot van het jaar, maar de bank en mijn verzekeraar houden wel een slag om de arm. Ze vragen “Meneer Bruijs, kunt u nu wel of niet blijven zitten met uw bedrijf?” Zet de gemeente de bouwplannen voor 160 woningen op de Waterschans door, dan kan Bruijs zijn boeltje pakken. Maar dan is de eerste schoonmaakbeurt van de schans ook vergeefse moeite geweest.

Bron: BN/DeStem 10 oktober 2011, W. van den Broek